الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٧ - حرف الف

البته معلوم باشد غير از حروف ياد شده بسا اسماء و افعال را نيز در اين باب متعرض شده‌ايم زيرا حاجت ما را به آن كشانده است.

حرف الف‌

الف مفرد و تنها بر دو قسم است:

١- آنكه حرف بوده و از آن در نداء قريب استفاده ميشود مانند قول امرء القيس:

يعنى: اى فاطمه واگذار پاره‌اى از اين ناز و كرشمه را اگر قصدت قطع الفت با من است، پس در جدائى از من به نيكوئى رفتار نما.

شاهد در « همزه » أفاطم است كه براى نداء قريب آمده.

ابن خبّاز نحوى از استادش نقل كرده كه همزه براى نداء متوسّط آمده و حرفى كه از آن در نداء قريب استفاده ميشود « يا » مى‌باشد.

ولى اين كلام با اجماع علماء علم ادب مخالف است.

٢- آنكه حرف بوده و براى استفهام مى‌باشد.

ماهيت و حقيقت استفهام طلب فهم و درك است مانند:

أزيد قائم (آيا زيد ايستاده است).

شاهد در « همزه » بوده كه براى استفهام و طلب فهم آمده.

و هردو وجه در قرائت حرميّين تجويز شده است.

أمن هو قانت آناء الليل‌ ( چه كسى در لحظات شب به خواندن قنوت مى‌ايستد).

شاهد در « همزه » است كه برخى آنرا براى نداء قريب و بعضى ديگر براى استفهام دانسته‌اند.

البته اينكه همزه در آيه شريفه براى نداء باشد قول فراء است.